A’dan Z’ye Boşanma Davası ve Boşanmaya Bağlı Diğer Davalarla İlgili Bilinmesi Gerekenler

Evlilik birliğini yasal olarak sonlandırma kararı, hayatınızdaki en önemli ve karmaşık süreçlerden biridir. Hazırladığımız bu rehber, boşanma davası açmayı düşünen veya bu sürecin içinde olan kişilere, sürecin başından sonuna kadar nelerle karşılaşacaklarını, haklarının neler olduğunu ve hangi adımları atmaları gerektiğini anlatmak amaçlamaktadır. 

1. Boşanma Davası Nedir? En Temel Haliyle Boşanma

Boşanma, Türk Medeni Kanunu’nun 161. ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

Boşanma, eşlerin uzlaşma durumuna göre anlaşmalı veya çekişmeli şekilde olabilir. Boşanmaya sebep olan koşullara göre davanın hukuki dayanağı, ispat yükümlülüğü ve sürecin işleyişi farklılık gösterir.

2. Boşanma Davası Türleri Nelerdir?

Boşanma davaları, eşlerin boşanma ve boşanmanın sonuçları (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı) üzerinde anlaşıp anlaşamamalarına göre temelde ikiye ayrılır:

• Anlaşmalı Boşanma Davası:

  • Şartları: Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması gerekir. Eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi şarttır. En önemli unsur, eşlerin boşanmanın tüm sonuçları (velayet, nafaka, mal paylaşımı vb.) üzerinde tam bir mutabakata varmaları ve bunu bir “Anlaşmalı Boşanma Protokolü” ile yazılı hale getirmeleridir.

  • Süreç: Genellikle en hızlı ve en az yıpratıcı boşanma türüdür. Taraflar, hazırladıkları protokol ile mahkemeye başvurur. Hakim, her iki tarafı da bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirdikten sonra, protokolü de uygun bulursa tek celsede boşanmaya karar verebilir.

• Çekişmeli Boşanma Davası:

  • Nedenleri: Eşlerin, boşanma kararı, velayet, nafaka, tazminat veya mal paylaşımı gibi konulardan birinde veya birkaçında anlaşamamaları durumunda açılır.

  • Süreç: Bu dava türü, anlaşmalı boşanmaya göre çok daha uzun ve karmaşıktır. Taraflar, iddialarını ve taleplerini kanıtlamakla yükümlüdür. Dilekçeler aşaması (dava, cevap, cevaba cevap, ikinci cevap), ön inceleme, tahkikat (delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi, bilirkişi raporları) ve karar aşamalarından oluşur. Süreç, mahkemenin yoğunluğuna ve davanın karmaşıklığına göre yıllar sürebilir.

3. Boşanma Sebepleri Nelerdir?

Çekişmeli boşanma davası açabilmek için kanunda belirtilen genel veya özel boşanma sebeplerinden birine dayanmak gerekir:

Özel Boşanma Sebepleri:

• • Zina: Eşlerden birinin sadakat yükümlülüğünü ihlal etmesi.

  • Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış: Eşlerden birinin diğerinin yaşamına kastetmesi, ona fiziksel veya psikolojik şiddet uygulaması.

  • Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme: Eşlerden birinin yüz kızartıcı bir suç işlemesi veya toplumda onursuz kabul edilen bir yaşam tarzı benimsemesi.

  • Terk: Eşlerden birinin, haklı bir sebep olmaksızın en az altı ay süreyle ortak konutu terk etmesi ve ihtar edilmesine rağmen dönmemesi.

  • Akıl Hastalığı: Eşlerden birinin akıl hastası olması ve bu durumun diğer eş için ortak hayatı çekilmez hale getirmesi (iyileşme umudunun da bulunmadığının sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir).

Genel Boşanma Sebebi:

• • Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (Şiddetli Geçimsizlik): En sık karşılaşılan boşanma sebebidir. Eşler arasında, ortak hayatı sürdürmelerinin kendilerinden beklenemeyecek derecede ciddi ve sürekli anlaşmazlıkların olması durumudur.

4. Adım Adım Boşanma Davası Süreci (Çekişmeli)

1. Dava Dilekçesinin Hazırlanması: Süreç, davacının boşanma sebeplerini, taleplerini (nafaka, velayet, tazminat vb.) ve delillerini içeren bir dava dilekçesi hazırlamasıyla başlar. Bu aşamada bir avukattan destek almak hayati önem taşır.

2. Başvuru ve Harçların Yatırılması: Dilekçe, yetkili Aile Mahkemesi’ne sunulur ve gerekli dava harçları ile gider avansı ödenir.

3. Tebligat: Mahkeme, dava dilekçesini davalı eşe tebliğ eder.

4. Cevap Dilekçesi: Davalının, tebliği aldığı tarihten itibaren 2 hafta içinde davaya cevap vermesi gerekir. Davalı da kendi iddia ve taleplerini bu dilekçede sunar.

5. Dilekçeler Aşaması (Dilekçeler Teatisi): Taraflar, karşılıklı olarak ikişer dilekçe (dava, cevap, cevaba cevap, ikinci cevap) sunma hakkına sahiptir.

6. Ön İnceleme Duruşması: Mahkeme, tarafların anlaştığı ve anlaşamadığı hususları belirler, delillerin sunulması için süre verir ve tarafları sulhe davet eder.

7. Tahkikat Aşaması: Bu aşama, davanın “aydınlatıldığı” evredir.

   Mahkeme;

   • Tanıkları dinler.

   • Tarafların sunduğu belgeleri (mesajlar, banka kayıtları, fotoğraflar vb.) inceler.

   • Gerekirse bilirkişi (örneğin mal paylaşımı veya velayet için psikolog/pedagog) ataması yapar.

   • Tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını araştırır.
     
     

8. Sözlü Yargılama ve Karar: Tüm deliller toplandıktan sonra, mahkeme taraflara son sözlerini sorar ve davayla ilgili nihai kararını açıklar.

5. Boşanmanın Sonuçları: Velayet, Nafaka ve Mal Paylaşımı

Boşanma kararıyla birlikte mahkeme, şu önemli konuları karara bağlar:

• Çocukların Velayeti: Mahkeme, çocuğun “üstün yararını” gözeterek velayetin anneye mi, babaya mı verileceğine karar verir. Çocuğun yaşı, yaşam koşulları, ebeveynlerin durumu ve çocuğun (idrak yaşındaysa) fikri dikkate alınır. Velayeti almayan taraf için çocukla kişisel ilişki (görüşme) günleri belirlenir.

• Nafaka Türleri:

  • Tedbir Nafakası: Dava süresince, maddi zorluğa düşecek olan eşe veya çocuklara ödenen geçici nafakadır.

  • İştirak Nafakası: Boşanma sonrası, çocuğun velayetini almayan eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderleri için ödediği nafakadır.

  • Yoksulluk Nafakası: Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan ve boşanmada “daha az kusurlu” olan eşe, diğer eş tarafından süresiz (veya belirli bir süre) ödenen nafakadır.

• Maddi ve Manevi Tazminat: Boşanmaya sebep olan olaylarda kusurlu olan taraf, diğer tarafın bu boşanma yüzünden uğradığı maddi kayıplar veya yaşadığı manevi çöküntü (elem, keder) için tazminat ödemeye mahkum edilebilir.

• Mal Paylaşımı (Mal Rejimi Tasfiyesi): Türkiye’de, 2002 yılı sonrası evliliklerde yasal mal rejimi “edinilmiş mallara katılma”dır. Bu, evlilik süresince çalışarak elde edilen (maaş, kira geliri, alınan ev/araba vb.) malların, boşanma durumunda eşler arasında eşit olarak paylaşılması anlamına gelir. (Kişisel mallar, örn: miras veya evlilik öncesi mallar paylaşıma dahil değildir). Mal paylaşımı davası, boşanma davasıyla birlikte veya boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrı bir dava olarak açılabilir.

6. Boşanma Sonrası Süreç

Boşanma kararı mahkemece verildikten sonra, tarafların itiraz (istinaf/temyiz) hakkı vardır. Eğer itiraz edilmezse veya üst mahkemeler kararı onaylarsa, karar “kesinleşir”. Karar kesinleştikten sonra;

• Nüfus müdürlüğüne bildirim yapılır ve kimliklerdeki medeni hal durumu güncellenir.

• Kadın, isterse eski soyadını kullanmaya devam edebilir (bunun için talepte bulunulmalıdır).

• Karara bağlanan nafaka, velayet veya mal paylaşımı hükümleri icra edilebilir hale gelir.

Önemli Not: Boşanma süreci, hukuki detayların yanı sıra psikolojik olarak da yıpratıcı olabilir. Bu süreçte bir avukattan profesyonel hukuki yardım almak, hak kayıplarını önlemenin ve süreci en sağlıklı şekilde yönetmenin en doğru yoludur.